АБДУРАУФ ФИТРАТ: ЖАДИДЧИЛИК ТАЪЛИМ ИСЛОҲОТЛАРИ ВА МИЛЛИЙ ОНГНИНГ РИВОЖЛАНИШИ
Keywords:
Жадидчилик, таълим ислоҳотлари, миллий онг, модернизatsiя, Туркистон, маданият, инқилобий ғоялар, ислом ва замонавийлик, жамият ислоҳоти, тил ислоҳотиAbstract
XX аср бошларида Марказий Осиё, айниқса Туркистон минтақаси чуқур ижтимоий, маданий ва сиёсий ўзгаришларга дуч келган. Ушбу даврда анъанавий ислом мадраса таълими Россия империяси ҳамда кейинчалик Совет Иттифоқининг таъсири остида туб бурилиш жараёнига кирган эди. Мазкур минтақада юзага келган модернизaция ва янгиланишни маъқулловчи оқимлардан бири бўлган Жадидчилик, Туркистон жамиятининг замонавийлашиш ва Ғарбга йўналиш ҳаракатларига раҳбарлик қилган. Ушбу ҳаракатнинг етакчи шахсларидан бири Абдурауф Фитрат бўлган.
Туркистондаги жадидчилик ҳаракатининг пайдо бўлиш шароитлари, замонавий таълим тизимини асос қилиб олган жадид олимларидан бири бўлган Абдурауф Фитрат халқни уйғонишга чақириб, исломни тўғри тушунтириш ва туркликни мустаҳкамлаш мақсадида кенг кўламли ҳаракатларни амалга оширди. Маҳмудхўжа Беҳбудий, Абдурауф Фитрат ва Исмоил Гаспирали каби етакчи шахсларнинг фаолиятлари ёрдамида жадидчилик ҳаракатининг Туркистондаги тарихий аҳамияти ушбу мақолада таҳлил қилинган.
References
1. Allworth, Edward. The Modern Uzbeks: From the Fourteenth Century to the Present. Stanford University Press, 1990.
2. Karpat, Kemal H. Türk Dünyasında Yenileşme Hareketleri. Timaş Yayınları, 2011.
3. Gündüz, Şinasi. “Abdurrauf Fitrat ve Türkistan’da Aydınlanma Hareketi.” Türk Yurdu, 2013.
4. Tuncer, Hakan. Türkistan’da Cedidçilik Hareketi. Türk Tarih Kurumu, 2005.
5. Bennigsen, Alexandre. Muslim National Communism in the Soviet Union. University of Chicago Press, 1980.
6. Khalid, Adeeb. Making Uzbekistan: Nation, Empire, and Revolution in the Early USSR. Cornell University Press, 2015.
7. Sabol, Steven. The Uzbek Language Reform and Abdurrauf Fitrat’s Role. Central Asian Studies Journal, 2018.
8. Akhmedova, D., Alimova, K., Azimdjanova, D., Nuriddinov, N., Azimbayeva, N., & Arifdjanov, Z. (2023). Polysemy of Simple Verbs in the Persian Language. language, 1, 3.
9. Azimbayeva, N. (2023). A COMPARATIVE STUDY OF SIMILES IN PERSIAN AND UZBEK LANGUAGES. Theoretical aspects in the formation of pedagogical sciences, 2(22), 123-125.
10. Azimbayeva, N. (2023). CENTRAL ASIA AND KAZAKHSTAN IN THE SCIENTIFIC HERITAGE OF ACADEMICIAN BA AKHMEDOV. Galaxy International Interdisciplinary Research Journal, 11(6), 479-486.
11. Azimbayeva, N. (2023). Uzbek, Persian, Russian and English alternatives of wise words used in" Nazm ul-Javahir". The Peerian Journal, 19, 53-55.
12. Azimbayeva N. “O‘zbek va fors tillarida xulq-atvorni ifodalovchi o‘xshatishlar”, Til va adabiyot.uz, №8, 2025. B. 144-145b.
13. Azimbayeva N. “O‘zbek va fors tillarida xulq-atvorni ifodalovchi leksik konstruksiyalar tasnifi”, So‘z san’ati jurnali, 7-jild №6 2024. B. B. 135-138b.
14. Azimbayeva N. “Fors va o‘zbek tillaridagi o‘xshatishlarning lingvomadaniy xususiyatlari” , Qoʻqon DPI Ilmiy xabarlar, 2025-yil 5-son. 2008-2015b.
15. Azimbayeva N. Strategies for Teaching Eastern Languages as Foreign Languages in The Context of Modern Education, European International Journal of Philological Sciences, ISSN : 2751-1715, 2025-04-21, P. 47-50
16. Азимбаева Н. Изучение восточных языков как иностранных: современные средства и возможности, // https://www.iupr.ru/5-132-2025, Экономика и социум.-2025.- №5(132)
