NOANIQLIKLAR SHAROITIDA QURITISH JARAYONINI INTELLEKTUAL BOSHQARISHNI TAHLIL QILISH VA OPTIMALLASHTIRISH
Keywords:
intelligent control, uncertainty, Pareto optimization, Simon's decision-making scheme, ANFIS, MATLAB/Simulink, wheat drying, multi-criteria optimizationAbstract
This paper examines the analysis and optimization of intelligent control for the wheat drying process under conditions of uncertainty. A multi-criteria vector objective function is formulated, simultaneously accounting for quality, energy, and time indicators, on the basis of which an algorithm for generating Pareto-optimal solutions is proposed. The decision-making process is organized according to H. Simon's four-stage scheme (Intelligence–Design–Choice–Implementation), integrated with ANFIS and the Pareto-optimization algorithm. The developed ANFIS controller was implemented in the MATLAB/Simulink environment using the Fuzzy Logic Toolbox and trained on a dataset of 1200 observations (split 70/15/15%). Training results showed RMSE stabilizing at 0.14% (train) and 0.18% (validation) over 150 epochs, confirming the absence of overfitting or underfitting. A comparative analysis of PID, static Fuzzy (Mamdani), ANN, and the proposed ANFIS controllers demonstrated the ANFIS controller's superiority in terms of moisture content, control signal, grain temperature, and specific energy consumption (34 kWh/t).
Downloads
References
1. O‘zbekiston Respublikasini yanada rivojlantirish bo‘yicha Harakatlar strategiyasi to‘g‘risida. – T.: 2017-yil 7-fevral, PF-4947-son Farmon.
2. Yusupbekov N.R., Muxiddinov D.P. Texnologik jarayonlarni modellashtirish va optimallashtirish asoslari. – T.: “Fan va texnologiya”, 2018. – 440 b.
3. Yusupbekov N.R., Muxamedov B.I. Texnologik jarayonlarni boshqarish va avtomatlashtirish. Darslik. – T.: 2017. – 576 b.
4. Yusupbekov A.N., Esonov H.M. Avtomatlashtirish va boshqarish tizimlari fanlarining amaliy ahamiyati. – T.: Maqola. “Respublika janubida geologiya, konchilik, metallurgiya va neft-gaz sohalarining istiqbollari” xalqaro konferensiyasi materiallari.
5. Esonov H.M. Intellektual boshqarish tizimlarining ijro mexanizmlari samaradorligini oshirish. Monografiya. – T.: “Termiz nashriyot markazi”, 2024. – 160 b.
6. Hung P.V., Maeda T., Miyatake K., Morita N. Sayqallash usuli orqali navlarga ajratilgan bug‘doy unlaridagi umumiy fenolik birikmalar va antioksidantlik qobiliyati. Food Research International, 2009, 42(1), 185–190-b.
7. Martínez-Tomé M., Murcia M.A., Frega N., Ruggieri S., Jimenez A.M., Roses F., Parras P. Don kepaklarining antioksidantlik qobiliyatini baholash. Journal of Agricultural and Food Chemistry, 2004, 52(15), 4690–4699-b.
8. Chen Y.-X., Guo X.-N., Xing J.-J., Zhu K.-X. Bug‘doy doniga bug‘ bilan namlik-harorat ishlovi berishning don tarkibidagi suv taqsimoti va bug‘doy unining sifat xususiyatlariga ta’siri. Food Chemistry, 2020, 323, 126842.
9. Zheng Z., Wang S., Zhang C., Wu M., Cui D., Fu X., Gao L., Li A., Wei Q., Liu Z. Issiq havo oqimining zarbali ta’sirida quritish orqali Ophiopogonis radix mahsulotining quritish xususiyatlari va sifat ko‘rsatkichlarini yaxshilash. Foods, 2023, 12(7), 1441.
10. Piwinska M., Wyrwisz J., Wierzbicka A. Yuqori tolali suli kukunini mikronizatsiyalash va vakuumli quritishning makaron mahsulotlari sifatiga ta’siri. CyTA – Journal of Food, 2016, 14(3), 433–439-b.
11. Dong R., Lu Z., Liu Z., Koide S., Cao W. Don ichidagi namlik taqsimotini kompleks tahlil qilish asosida quritish va namlikni muvozanatlashtirish jarayonlarining guruch donida yoriqlar hosil bo‘lishiga ta’siri. Journal of Food Engineering, 2010, 97(2), 161–167-b.
12. Jha A., Tripathy P.P. Quyosh yordamida quritish va saqlash sharoitlarining sholi hamda bug‘doy donlarining mikrostrukturasi, yoriqlarning tarqalishi va nanoqattiqligiga ta’siri. Journal of Cereal Science, 2020, 95, 103054.



















