OʻZBEK TILI MATNLARIDA QADRIYAT-KONSEPTLARNING KORPUS ASOSIDA SEMANTIK XARITASINI YARATISH MASALALARI

Babayeva Gulchexra Tashpulatovna

Authors

Babayeva Gulchexra Tashpulatovna Termiz shahar 16-sonli informatika va axborot texnologiyalariga ixtisoslashtirilgan umumiy oʻrta taʼlim maktabining oliy toifali oʻqituvchisi

Keywords:

qadriyat-konsept, semantik xarita, korpus lingvistika, kognitiv tahlil, paradigmatik aloqadorlik, leksik birlik, oʻzbek tili.

Abstract

Ushbu maqolada oʻzbek tili matnlarida qadriyat-konseptlarning korpus lingvistikasi asosida tahlil qilinishi va ularning semantik xaritasini yaratish masalalari yoritiladi. Tadqiqotda milliy va umuminsoniy qadriyatlarni ifodalovchi leksik birliklarning kontekstual qoʻllanilishi, semantik maydonlar doirasida ularning paradigmatik va sintagmatik bogʻliqligi oʻrganiladi. Korpus tahlili asosida “vatan”, “ona”, “mehr”, “adolat”, “ezgulik” kabi qadriyat-konseptlarning maʼno soyalari va assotsiativ tarmoqlari aniqlanadi. Shuningdek, semantik xaritalar yordamida konseptlarning madaniy-mental oʻziga xosliklarini avtomatik tarzda modellashtirish imkoniyatlari tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalari oʻzbek tilshunosligida kognitiv-korpus yondashuvni yanada rivojlantirish uchun nazariy asos boʻlib xizmat qiladi.

Downloads

Download data is not yet available.

References

1. Abdurahmonova D. Oʻzbek tili matnlarida madaniy konseptlarning lingvokognitiv xususiyatlari. — Toshkent: TDPU nashriyoti, 2019. — B. 101–104.

2. Baker P. Using Corpora in Discourse Analysis. — London: Continuum, 2006. — 237 p.

3. Geeraerts D. Theories of Lexical Semantics. — Oxford: Oxford University Press, 2010. — 416 p. — ISBN 978-0-19-870031-2.

4. Karimov I. Oʻzbek tili matnlarida qadriyat-konseptlarning lingvokognitiv tahlili. — Toshkent: Fan, 2021. — B. 212–214.

5. Lakoff G. Women, Fire, and Dangerous Things: What Categories Reveal about the Mind. — Chicago: University of Chicago Press, 2008. — P. 32–35.

6. Mammadov R. Corpus Linguistics and Conceptual Mapping: Azerbaijani and Uzbek Comparative Study. — Baku: Elm, 2022. — P. 88–90.

7. Mikolov T., Chen, K., Corrado, G., Dean, J. Efficient Estimation of Word Representations in Vector Space. — arXiv preprint arXiv:1301.3781, 2013. — P. 1–12.

8. Nurmonov A. Til va madaniyat: qadriyatlarning lingvistik ifodasi. — Toshkent: Fan, 2015. — B. 74–75.

9. Safarov Sh. Kognitiv lingvistika asoslari. — Toshkent: Fan nashriyoti, 2015. — 132 b.

10. Shodmonov B. Oʻzbek tili milliy korpusi va qadriyat-konseptlarning semantik xaritasi. — Termiz: Termiz davlat universiteti nashriyoti, 2023. — B. 54–57.

11. Tojiboeva M. Oʻzbek tili milliy korpusi va uning lingvistik imkoniyatlari. — Toshkent: Fan va texnologiya, 2021. — 84 b.

12. Toshpoʻlatova G. Leksik-semantik maydon va uning korpus tahlilidagi roli. — Toshkent: Oʻzbekiston Milliy universiteti nashriyoti, 2021. — 76 b.

13. Сидорова Е. В. Корпусная лингвистика и семантический анализ текстов. — Москва: Наука, 2020. — С. 135–137.