ADRENOMIMETIK VA ADRENOBLOKATORLAR: FARMAKOLOGIK XUSUSIYATLARI, KLINIK QO‘LLANILISHI VA XAVFSIZLIK JIHATLARI
Keywords:
adrenomimetiklar, adrenoblokatorlar, adrenergik retseptorlar, alfa-retseptorlar, beta-retseptorlar, simpatik nerv tizimi, beta-blokatorlar, alfa-blokatorlar, farmakodinamika.Abstract
Ushbu maqolada simpatik nerv tizimiga ta’sir qiluvchi asosiy dori guruhlari — adrenomimetiklar va adrenoblokatorlarning farmakologik xususiyatlari, ta’sir mexanizmi, klinik qo‘llanilish yo‘nalishlari hamda nojo‘ya ta’sirlari tahlil qilinadi. Adrenomimetiklar adrenergik retseptorlarni bevosita yoki bilvosita faollashtirib, adrenalin va noradrenalinga o‘xshash fiziologik javoblarni yuzaga chiqaradi. Adrenoblokatorlar esa alfa yoki beta adrenergik retseptorlarni bloklab, simpatik impulslarning yurak-qon tomir, nafas, siydik-tanosil va metabolik tizimlarga ta’sirini kamaytiradi. Ushbu dorilar klinik amaliyotda shok, bronxial astma, allergik reaksiyalar, arterial gipotenziya, gipertoniya, yurak ishemik kasalligi, aritmiyalar, yurak yetishmovchiligi, glaukoma va prostata bezi yaxshi sifatli giperplaziyasi kabi ko‘plab holatlarda muhim ahamiyatga ega. Maqolada dorilarni to‘g‘ri tanlash, retseptor selektivligi, dozaga bog‘liq xavflar va bemor holatini monitoring qilish masalalariga alohida e’tibor qaratiladi.
Downloads
References
1. Farzam K., Jan A. Adrenergic Drugs. StatPearls Publishing, NCBI Bookshelf, 2023.
2. Nachawati D., Patel J. Alpha-Blockers. StatPearls Publishing, NCBI Bookshelf, 2025.
3. Farzam K., Jan A. Beta Blockers. StatPearls Publishing, NCBI Bookshelf, 2023.
4. OpenStax. Pharmacology for Nurses. Adrenergic and Anticholinergic Drugs. Rice University, 2024.
5. OpenStax. Pharmacology for Nurses. Beta-Adrenergic Blockers. Rice University, 2024.
6. Merck Manual Professional Version. Drug–Receptor Interactions. Clinical Pharmacology.
7. Katzung B.G. Basic and Clinical Pharmacology. McGraw-Hill Education.
8. Brunton L.L., Hilal-Dandan R., Knollmann B.C. Goodman & Gilman’s The Pharmacological Basis of Therapeutics. McGraw-Hill Education.
9. Rang H.P., Dale M.M., Ritter J.M. Rang and Dale’s Pharmacology. Elsevier.
10. Trevor A.J., Katzung B.G., Kruidering-Hall M. Pharmacology Examination & Board Review. McGraw-Hill Education.
