ALISHER NAVOIYNING “HAYRAT UL-ABROR”, “LISON UT-TAYR” VA “MAHBUB UL-QULUB” ASARLARINING G‘OYAVIY-BADIIY VA TASAVVUFIY TAHLILI
Keywords:
Alisher Navoiy, Hayrat ul-abror, Lison ut-tayr, Mahbub ul-qulub, Xamsa, tasavvuf, komil inson, axloqiy tarbiya, nazira, ramziy talqin, adolat g‘oyasi, nafs tarbiyasi, falsafiy doston.Abstract
Ushbu maqolada Alisher Navoiyning (1441–1501) “Xamsa” turkumidagi “Hayrat ul-abror” (1483), Farididdin Attorning “Mantiq ut-tayr”iga nazira sifatida yozilgan “Lison ut-tayr” (1498–1499) va nasriy pandnoma “Mahbub ul-qulub” (1500–1501) asarlari qiyosiy-ilmiy tahlil qilinadi. Asarlarda komil inson tarbiyasi, tasavvufiy kamolot yo‘li, axloqiy-ijtimoiy masalalar va insoniy fazilatlarning ramziy ifodasi o‘rganiladi. Tadqiqotda tarixiy-qiyosiy, semiotik va tasavvufiy talqin usullari qo‘llanilgan bo‘lib, Navoiyning falsafiy dunyoqarashi, adolat, ilm-ma’rifat va nafs tarbiyasi g‘oyalari zamonaviy navoiyshunoslik nuqtai nazaridan baholanadi. Natijada, uch asarning Navoiy ijodiy evolyutsiyasini – yoshlikdagi axloqiy izlanishlardan keksalikdagi hayotiy hikmatlargacha – aks ettirishi va o‘zbek adabiyotidagi tasavvufiy-falsafiy an’analarga qo‘shgan hissasi isbotlanadi. Tadqiqot natijalari adabiyotshunoslik, pedagogika va ma’naviy tarbiya sohasida amaliy ahamiyatga ega.
Downloads
References
1. Navoiy A. Mukammal asarlar to‘plami. 20 tomlik. Toshkent: Fan, 1987–2004.
2. Hayitmetov A. Navoiy ijodi masalalari. Toshkent: Fan, 1980.
3. Valixo‘jayev B. Alisher Navoiy hayoti va ijodi. Toshkent: Sharq, 2001.
4. Erkinov S.E. Navoiy "Xamsa"si. Toshkent: Fan, 2018.
5. Komilov N. Tasavvuf. Toshkent: Movarounnahr, 2009.
6. Sharipov Sh. Alisher Navoiy “Lison ut-tayr” dostonining genezisi va g‘oyaviy-badiiy xususiyatlari. Toshkent: Fan, 1982.
7. Qayumov A. Alisher Navoiy asarlari matni. Toshkent: Fan, 1991.
8. Muhammadiyev A. “Mahbub ul-qulub”da insoniy fazilatlar tarannumi // Alisher Navoiy va XXI asr. Toshkent, 2020.
9. Sirojiddinov Sh. Alisher Navoiy: manbalarning qiyosiy-tipologik tahlili. Toshkent: Akademnashr, 2011.
10. Razzoqov A. Alisher Navoiy she’riyatida ilm va ma’rifat talqini. Toshkent: Fan, 2014.
11. G‘ulomqodirova D. Alisher Navoiyning “Lison ut-tayr” dostonidagi obrazlarning tasavvufiy talqinlari // Ilm-fan va ta'lim, 2024.
12. Imomnazarov M. Tatabbu mo‘jizasi // Ziyouz.com materiallari, 2023.
