O‘ZBEK VA TURK TILLARIDAGI “OT” KOMPONENTLI MAQOLLARDA RANG-TUS BILDIRUVCHI LEKSEMALAR
Keywords:
o‘zbek maqollari, turk maqollari, ot, komponent, rang-tus.Abstract
Til insonlarning bilim va tajribalarini keyingi avlodlarga yetkazuvchi muhim vositadir. Tilning lug‘at boyligi, xalqning madaniyati, dunyoqarashi, asriy tajribalari, ijtimoiy hukmlari, ma’naviy qadriyatlari maqollarda ham yorqin aks etadi. Turkiy tillarda jamiyatning madaniy va ijtimoiy hayotida muhim ahamiyatga ega bo‘lgan hayvonlar nomlari asosida tashkil topgan maqollar juda ko‘p. Maqollarda eng ko‘p uchraydigan hayvon nomi ot hisoblanadi. Zoonim komponentli barcha maqollarda bo‘lgani kabi, “ot” komponentli maqollarda ham insonlarga berilmoqchi bo‘lgan nasihat, yetkazilmoqchi bo‘lgan fikr o‘z ma’nosida yoki ko‘chma ma’noda ifoda etiladi. Ana shunday maqollarda rang bildiruvchi so‘zlar vositasida fikr yanada ta’sirchan shaklda ifoda etiladi. Turkiy tillar rang-tus bildiruvchi so‘zlarga juda boyligi bilan ajralib turadi. Turkiy tillarda otlarning rang-tusini bildiruvchi so‘zlarning hayratlanarli darajada ko‘pligi e’tiborni tortadi. Bu holat turkiy xalqlarning, asosan, ovchilik, chorvachilik, hunarmandlik, harbiy faoliyat bilan shug‘ullangani, ular hayotida hayvonlarning muhim o‘rin tutgani bilan izohlanadi. Ayni paytda til egalarining teran tafakkuri, yuksak badiiy zakovatidan ham darak beradi. Tadqiqotimizda otlarning rang-tusini bildiruvchi so‘zlar uchraydigan maqollar xususida so‘z yuritiladi.
Downloads
References
Aksan D. Türkçeye Yansıyan Türk Kültürü. – Ankara: Bilgi Yayınevi, 2011.
Aksoy Ö. Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü. – İstanbul:Inkılâp Kitabevi, 1988.
Aksoy Ö. Benzerlikleriyle Türk Dünyasında Atasözleri. – İstanbul: Kültür Konseyi, 2021.
Aksu B., Akalın Ş., Toparlı R. Türk Atasözleri Sözlüğü. – Ankara: TDK Yayınları, 2022.
Akkuş M. Atasözleri ve Deyimler Üzerine İncelemeler. – Ankara: Akçağ Yayınları, 2022.
Bayraktar N. Kavram ve Anlam Boyutunda Al, Kırmızı ve Kızıl.
International Journal of Central Asian Studies (Mustafa Canpolat Armağanı)
2005, 10(1): 145-165.
Bayraktar N. Kavram ve Anlam Boyutunda Türkçede Ak ve Beyaz. Dilbilim, Dil
Öğretimi ve Çeviri Bilim Yazıları I-II. Haz. Cemal Yıldız ve Latif Beyreli. Ankara:
Pegem-A Yay., 2006: 35-50.
Bayraktar N. Kavram ve Anlam Boyutunda Sarı ve Tonları. Erciyes Üniversitesi
Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi (Prof. Dr. Tuncer Gülensoy Armağanı) 2006, 1 (20): 209-218.
Bayraktar N.Boz ve Kır Renk Adlarının Kavram, Anlam ve Biçim Boyutu Üzerine. International Journal of Central Asian Studies, 2007, 13: 101-121.
Esin E. Türk Sanatında At. Türk
Kültüründe At ve Çağdaş Atçılık. Ed. Emine Gürsoy Naskali, İstanbul: Türkiye Jokey Kulübü, 1995.
Kafali M. Türk Kültüründe Renkler. Nevruz ve Renkler. Haz. Sadık
Tural ve Elmas Kılıç. Ankara: AKM Yay., 1996, 49-54.
Kafesoğlu İ. Türk Millî Kültürü, Düzeltilmiş ve genişletilmiş 3. baskı, İstanbul, 1984.
Küçük M. Türkiye Türkçesi Ağızlarında At, At Donları ve Nişaneleri İle İlgili Adlandırmalar. Turkish Studies, International Periodical For the languages, Literature and History of Turkish or Turkic, Volume 7/4 Fall, 2012, s. 2287-2304.
Mahmudov N. Çağdaş Özbek Dilindeki Atçılık Terimleri. Türk
Kültüründe At ve Çağdaş Atçılık. Ed. Emine Gürsoy Naskali, İstanbul: Türkiye Jokey Kulübü, 1995, s. 25-30.
Nerimanoğlu K. Türk Kültüründe Renkler. Nevruz ve Renkler.
Haz. Sadık Tural ve Elmas Kılıç. Ankara: AKM Yay., 1996.
Sağol G. Tarihi Şivelerde At Donları. Türk
Kültüründe At ve Çağdaş Atçılık. Ed. Emine Gürsoy Naskali, İstanbul: Türkiye Jokey Kulübü, 1995, s.126-145.
Sertkaya, O. F. Eski Türk Kültüründe At. Türk
Kültüründe At ve Çağdaş Atçılık. (Ed. Naskali, E. G.). Resim Matbaacılık. İstanbul, 1995, 25-30.
Ögel B. Türk Kültür Tarihine Giriş. C. VI. Ankara: Kültür Bakanlığı
Yay., 1991.
O‘zbek xalq maqollari. −Toshkent: Sharq, 2019.
O‘zbek xalq maqollari. Toshkent: Noshirlik yog‘dusi, 2019.
